Newsletter Sekcji POZ 5/2026

TRANSPORT SAMICY BYDŁA KRÓTKO PO PORODZIE JAKO FORMA ZNĘCANIA
SIĘ NAD ZWIERZĘCIEM
Wyrokiem z dnia 2 marca 2023 roku Sąd Rejonowy w Łukowie w sprawie o sygn.
akt II K 676/22 rozpoznawał sprawę dotyczącą transportu krowy po porodzie w aspekcie
znęcania się nad zwierzęciem w świetle art. 35 ust. 1a ustawy o ochronie zwierząt. Sąd
I instancji uniewinnił oskarżonego opierając swoje stanowisko na stwierdzeniu, iż brak było
dostatecznych podstaw do przypisania oskarżonemu znęcania się nad zwierzęciem.
Na skutek apelacji wniesionej przez prokuratora sprawa trafiła do Sądu II instancji.
Wyrokiem Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 7 czerwca 2023 roku wydanego w sprawie
o sygn. akt II Ka 298/23 uchylono zaskarżony wyrok oraz przekazano sprawę Sądowi
I instancji do ponownego rozpoznania. Brak jest powszechnie dostępnych informacji o
prawomocnym zakończeniu ponownie rozpoznawanej sprawy, jednak szczegóły
uzasadnienia oraz motywy rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego w Siedlcach zasługują na
uwagę w ramach niniejszego opracowania.
Zakaz transportu samic zwierząt gospodarskich w okresie bezpośrednio po
porodzie nie ma wyłącznie charakteru administracyjnego lub technicznego. Naruszenie
przepisów prawa Unii Europejskiej regulujących transport zwierząt może stanowić
jednocześnie podstawę odpowiedzialności karnej za przestępstwo znęcania się nad
zwierzętami z art. 35 ust. 1a ustawy o ochronie zwierząt.
Sprawa rozpoznawana przez Sąd Okręgowy w Siedlcach dotyczyła
odpowiedzialności właściciela gospodarstwa rolnego oskarżonego o transport krowy
w okresie siedmiu dni po porodzie. Sąd odwoławczy w obszernym uzasadnieniu odniósł
się zarówno do relacji pomiędzy przepisami prawa krajowego i unijnego, jak i do szerokiego
rozumienia pojęcia „znęcania się” nad zwierzęciem.
Komentowane orzeczenie stanowi istotny głos w zakresie wykładni art. 35 ust. 1a
ustawy o ochronie zwierząt w kontekście stosowania przepisów prawa Unii Europejskiej
dotyczących dobrostanu zwierząt podczas transportu. Sąd Okręgowy w Siedlcach przyjął,
że naruszenie unijnego zakazu transportu samic zwierząt w okresie bezpośrednio po
porodzie może wyczerpywać znamiona przestępstwa znęcania się nad zwierzęciem.
Sprawa dotyczyła transportu samicy bydła w okresie krótszym niż siedem dni od
porodu. W ocenie Sądu Okręgowego przewóz zwierzęcia w takim stanie może stanowić
zachowanie niehumanitarne, powodujące zbędne cierpienie i stres, a tym samym
realizować znamiona czynu zabronionego określonego w art. 35 ust. 1a ustawy o ochronie
zwierząt.
ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU OKRĘGOWEGO ZAPADŁO NA KANWIE
NASTĘPUJĄCEGO STANU FAKTYCZNEGO:
Oskarżonemu zarzucono, że dopuścił do transportu samicy bydła w okresie
bezpośrednio po porodzie, pomimo obowiązujących zakazów wynikających z przepisów
prawa Unii Europejskiej dotyczących ochrony zwierząt podczas transportu. W toku
postępowania przed Sądem ustalono, że przewóz miał charakter gospodarczy, a zwierzę
znajdowało się w okresie fizjologicznej rekonwalescencji poporodowej. W sprawie
zgromadzono materiał dowodowy pochodzący między innymi od Powiatowego Lekarza
Weterynarii oraz świadka A. D., z którego wynikało, że zgodnie z przepisami prawa Unii
Europejskiej samice zwierząt, które urodziły w poprzednim tygodniu, uznawane są za
zwierzęta niezdolne do transportu. Celem siedmiodniowego okresu ochronnego jest
zapewnienie zwierzęciu możliwości powrotu do pełnej sprawności po porodzie oraz
ograniczenie bólu, stresu i cierpienia związanego z przewozem. Siedmiodniowy okres
ochronny przewidziany w Rozporządzeniu Rady (WE) nr 1/2005 nie ma charakteru
wyłącznie administracyjnego, lecz służy ochronie zwierzęcia znajdującego się w stanie
osłabienia fizjologicznego po porodzie.
Sąd Rejonowy w Łukowie wyrokiem z dnia 2 marca 2023 r., sygn. akt II K 676/22,
uniewinnił oskarżonego od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 35 ust. 1a ustawy o
ochronie zwierząt. W ocenie sądu pierwszej instancji opis czynu oraz materiał dowodowy
nie dawały podstaw do przypisania oskarżonemu odpowiedzialności karnej za znęcanie się
nad zwierzęciem.
Apelację od wyroku wniósł prokurator, zarzucając sądowi pierwszej instancji
zarówno obrazę prawa materialnego, jak i obrazę przepisów postępowania. W apelacji
wskazano między innymi na naruszenie art. 4 k.p.k., art. 7 k.p.k. oraz art. 366 § 1 k.p.k.
poprzez dokonanie wybiórczej i dowolnej oceny materiału dowodowego oraz pominięcie
dowodów pochodzących od Powiatowego Lekarza Weterynarii i świadków posiadających
wiedzę specjalistyczną. Prokurator zarzucił również błędne pominięcie przepisów
Rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2005, które wprost zakazują transportu samic zwierząt w
okresie siedmiu dni po porodzie.
UZASADNIENIE PRAWNE :
Sąd Okręgowy w Siedlcach wyrokiem z dnia 7 czerwca 2023 r., sygn. akt II Ka
298/23, uchylił wyrok uniewinniający i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Łukowie
do ponownego rozpoznania. Sąd odwoławczy podkreślił, że ustawa o ochronie
zwierząt przyznaje zwierzętom określone prawa oraz nakłada na człowieka
obowiązek humanitarnego traktowania zwierząt.
Jednocześnie Sąd II instancji wskazał, że katalog zachowań wymienionych w art. 6
ust. 2 ustawy o ochronie zwierząt ma charakter otwarty. Sąd Okręgowy w Siedlach
zaakcentował, że za znęcanie się nad zwierzętami może zostać uznane każde
zachowanie polegające na zadawaniu lub świadomym dopuszczaniu do zadawania
bólu albo cierpienia, nawet jeżeli dane zachowanie nie zostało wprost wymienione w
katalogu ustawowym. Wystarczające jest ustalenie, że zachowanie było niehumanitarne,
a więc nieuwzględniające potrzeb zwierzęcia lub niezapewniające mu odpowiedniej
ochrony.
W uzasadnieniu odwołano się do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2020 r.,
sygn. akt II KK 222/19, w którym wskazano, że katalog zachowań stanowiących znęcanie
się nad zwierzętami ma charakter otwarty i obejmuje wszelkie formy niehumanitarnego
traktowania zwierząt. Sąd Okręgowy w Siedlach uznał, że sąd pierwszej instancji dokonał
ustaleń w oderwaniu od obowiązujących przepisów prawa Unii Europejskiej.
Zgodnie z Rozporządzeniem Rady (WE) nr 1/2005 samice, które urodziły w
poprzednim tygodniu, nie są zdolne do transportu. Zakaz ten wynika z założenia, że
transport takich zwierząt powoduje zbędne cierpienie oraz stres. W ocenie sądu
odwoławczego transport zwierzęcia w okresie bezpośrednio po porodzie może realizować
znamiona przestępstwa znęcania się nad zwierzęciem, jeżeli prowadzi do zadawania mu
cierpienia i pozostaje sprzeczny z podstawowymi zasadami humanitarnego traktowania.
W uzasadnieniu wyroku istotne miejsce zajmuje także krytyka sposobu oceny
materiału dowodowego przez sąd pierwszej instancji. Sąd Okręgowy wskazał, że sąd meriti
dokonał wybiórczej oceny dowodów, pomijając znaczenie dokumentacji weterynaryjnej
oraz zeznań świadków posiadających wiedzę specjalistyczną. Podkreślono, że w sprawach
dotyczących dobrostanu zwierząt sąd nie może abstrahować od wiedzy weterynaryjnej
oraz obowiązujących standardów ochrony zwierząt wynikających z przepisów prawa
krajowego i unijnego.
Komentowane orzeczenie ma istotne znaczenie z punktu widzenia relacji pomiędzy
przepisami prawa krajowego i prawa Unii Europejskiej. Sąd Okręgowy zaakcentował
bowiem, że przepisy Rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2005 współkształtują standard
humanitarnego traktowania zwierząt i mogą stanowić punkt odniesienia przy ocenie
realizacji znamion przestępstwa z art. 35 ust. 1a ustawy o ochronie zwierząt.
ORZECZENIE CO DO WINY ORAZ DALSZEGO TOKU POSTĘPOWANIA:
Sąd Okręgowy w Siedlcach uznał apelację prokuratora za zasadną, uchylił wyrok
uniewinniający Sądu Rejonowego w Łukowie i przekazał sprawę do ponownego
rozpoznania. W uzasadnieniu wskazano, że ponownie rozpoznając sprawę sąd pierwszej
instancji powinien dokonać wszechstronnej i wieloaspektowej analizy materiału
dowodowego, z uwzględnieniem przepisów prawa Unii Europejskiej dotyczących ochrony
zwierząt podczas transportu oraz szerokiej wykładni pojęcia „znęcania się” wynikającej z
ustawy o ochronie zwierząt i orzecznictwa Sądu Najwyższego.
Komentowane orzeczenie ma istotne znaczenie praktyczne. Po pierwsze,
potwierdza możliwość kwalifikowania naruszeń przepisów dotyczących transportu
zwierząt jako przestępstwa znęcania się nad zwierzętami. Po drugie, podkreśla otwarty
charakter katalogu zachowań określonych w art. 6 ust. 2 ustawy o ochronie zwierząt. Po
trzecie, akcentuje konieczność uwzględniania regulacji prawa Unii Europejskiej przy
wykładni krajowych przepisów karnych dotyczących ochrony zwierząt.
Orzeczenie może również stanowić istotny argument w innych sprawach
dotyczących naruszeń standardów dobrostanowych, w których zachowanie sprawcy
formalnie narusza przepisy administracyjne lub weterynaryjne, lecz jednocześnie prowadzi
do zadawania zwierzętom bólu, cierpienia albo stresu. Komentowany wyrok wpisuje się
tym samym w coraz wyraźniejszy kierunek orzeczniczy zmierzający do szerokiej ochrony
dobrostanu zwierząt oraz funkcjonalnej wykładni przepisów ustawy o ochronie zwierząt